Portugalia daje zielone światło pierwszemu atlantyckiemu hubowi wodoru
Portugalska Agencja Środowiska (APA – Agência Portuguesa do Ambiente) wydała warunkową pozytywną opinię środowiskową dla projektu zielonego wodoru GreenH2Atlantic w Sines, w regionie Setúbal. Decyzja ta stanowi jeden z kluczowych kamieni milowych na drodze do uruchomienia pierwszego hubu zielonego wodoru na Półwyspie Iberyjskim i potencjalnie w całym basenie Atlantyku.
Czym jest GreenH2Atlantic?
GreenH2Atlantic to projekt demonstracyjny o bezprecedensowej skali – zaplanowano w nim instalację elektrolizera o mocy 100 MW, który ma produkować zielony wodór na terenie byłej elektrowni węglowej w Sines. Elektrownia ta zakończyła pracę w styczniu 2021 roku i była największą elektrownią węglową w Portugalii. Jej rekultywacja pod projekt wodorowy stanowi wymowny symbol transformacji energetycznej kraju.
Projekt jest rozwijany przez spółkę Hytlantic w ramach konsorcjum o tej samej nazwie, na czele którego stoją dwie czołowe portugalskie firmy energetyczne – EDP i Galp. W skład konsorcjum wchodzą ponadto: Bondalti, Martifer, Vestas Wind Systems A/S, McPhy, Efacec, ENGIE oraz partnerzy naukowo-badawczy: ISQ, INESC-TEC (Portugalia), DLR (Niemcy), CEA (Francja) i klaster przemysłowy Axelera. Łącznie konsorcjum obejmuje 13 podmiotów.
Projekt uzyskał status PIN (Projeto de Interesse Nacional – Projekt Potencjalnego Interesu Narodowego), przyznany przez agencję AICEP, co oznacza bezpośredni nadzór Stałej Komisji ds. Wsparcia Inwestorów nad wszystkimi etapami licencjonowania i uprawnień.
Decyzja środowiskowa: warunki dotyczące wody
Opinia środowiskowa (EIS – Environmental Impact Statement) wydana przez APA pod koniec maja 2025 roku jest pozytywna, ale warunkowa. Najważniejszy warunek dotyczy kwestii wody – zasobu niezbędnego zarówno do procesu elektrolizy, jak i chłodzenia instalacji.
APA jednoznacznie nakazuje, aby:
- woda do elektrolizy i procesów chłodzenia pochodziła wyłącznie z wody przeznaczonej do ponownego użycia (ApR – Água para Reutilização) lub z wody morskiej,
- wody powierzchniowe ani podziemne przeznaczone do spożycia przez ludzi nie mogły być wykorzystywane do produkcji wodoru.
Jest to rozwiązanie nie tylko logiczne, ale i konieczne z uwagi na fakt, że Portugalia – podobnie jak cały region Śródziemnomorza i Półwysep Iberyjski – zmaga się z narastającymi problemami suszy i deficytu wody pitnej, nasilonymi przez zmiany klimatyczne. Wymóg APA wpisuje się w szerszą europejską politykę racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi i zasadę „nie szkodzić znacząco” (Do No Significant Harm, DNSH), wymaganą od projektów współfinansowanych ze środków unijnych.
Technologia i skala produkcji
Elektrolizer o mocy 100 MW zostanie zbudowany z modułów o mocy 8 MW każdy, opartych na technologii alkalicznej pod ciśnieniem. Modułowość systemu ma na celu przezwyciężenie dotychczasowych barier związanych z efektywnością, skalowalnością, żywotnością i elastycznością pracy.
Energia elektryczna do elektrolizy będzie pozyskiwana z nowych instalacji słonecznych i wiatrowych, dostarczanych za pośrednictwem umów PPA (Power Purchase Agreement) przez sieć energetyczną. Projekt zakłada bezpośrednie połączenie elektrolizera z hybrydową farmą odnawialną (słoneczno-wiatrową).
Docelowa wydajność instalacji to około 1,7 tony wodoru na godzinę, co przy pełnej pracy daje potencjał rzędu kilkunastu tysięcy ton rocznie.
Gdzie trafi wyprodukowany wodór?
Zgodnie z planami konsorcjum, wodór zostanie rozdysponowany w następujący sposób:
- ok. 30% produkcji trafi bezpośrednio do rafinerii Galp w Sines (Petrogal), zastępując wodór szary wytwarzany z gazu ziemnego,
- pozostałe 70% ma zostać zatłoczone do Krajowej Sieci Przesyłu Gazu zarządzanej przez REN Gasodutos, po uprzedniej instalacji punktu iniekcji.
W przypadku, gdyby infrastruktura sieci przesyłowej nie została zrealizowana zgodnie z planem, Hytlantic deklaruje gotowość do budowy dedykowanego gazociągu wodorowego łączącego instalację z rafinerią i siecią REN.
Projekt GreenH2Atlantic wpisuje się w szerszą wizję powstania pierwszego hubu zielonego wodoru w Strefie Przemysłowej i Logistycznej Sines (Zona Industrial e Logística de Sines, ZILS), tworzonego we współpracy z REN Gasodutos.
Ochrona środowiska naturalnego
EIS zawiera ponad sto środków łagodzących dla różnych faz projektu. Do najważniejszych należą:
- monitoring zasobów wodnych i środowiska morskiego,
- ochrona bioróżnorodności, w tym siedlisk chronionych,
- ochrona dziedzictwa kulturowego,
- zarządzanie hałasem i zapyleniem w fazie budowy,
- wdrożenie Wewnętrznego Planu Awaryjnego.
Na szczególną uwagę zasługuje obowiązek zagospodarowania i odtworzenia siedlisk na obszarze nie mniejszym niż 58,63 hektara, wyznaczonym w granicach Parku Przyrodniczego Alentejo Południowo-Zachodniego i Wybrzeża Vicentyńskiego oraz Specjalnego Obszaru Ochrony Wybrzeża Południowo-Zachodniego (Natura 2000). Środek ten ma na celu ochronę dropika zwyczajnego (Tetrax tetrax) i innych chronionych lub zagrożonych gatunków, we współpracy z Instytutem Ochrony Przyrody i Lasów (ICNF).
Finansowanie unijne
Projekt GreenH2Atlantic korzysta ze wsparcia finansowego Unii Europejskiej z dwóch głównych źródeł:
- 30 mln euro z programu Horyzont 2020 – Green Deal Call (jeden z trzech projektów wybranych na całą Europę do demonstracji produkcji zielonego wodoru na niespotykaną dotąd skalę),
- Projekt znalazł się wśród 41 dużych projektów czystych technologii dofinansowanych przez Fundusz Innowacyjny UE w ramach alokacji ponad 3,6 mld euro – co daje łączne wsparcie unijne na poziomie 92 mln euro.
Dla porównania, całkowita wartość planowanej inwestycji to ponad 150 mln euro.
Sines jako europejski węzeł wodorowy
Sines to nie tylko jeden projekt. Miasto i strefa przemysłowa ZILS są systematycznie pozycjonowane jako kluczowy punkt na europejskiej mapie zielonego wodoru, z kilku powodów:
- Wyjątkowe zasoby energii odnawialnej – Portugalia jest liderem UE pod względem udziału OZE w finalnym zużyciu energii. Według raportu Hydrogen Europe, Portugalia produkuje najtańszy odnawialny wodór w całej Unii Europejskiej.
- Istniejąca infrastruktura przemysłowa – port w Sines to największy port w Portugalii i jeden z kluczowych portów głębinowych Europy, wyposażony w terminale LNG i ropociągi, które mogą zostać przystosowane do obsługi wodoru.
- Bliskość rafinerii – Galp już niezależnie realizuje własny projekt wodorowy: w październiku 2025 roku Plug Power dostarczyła do rafinerii w Sines pierwszy moduł elektrolizera PEM o mocy 10 MW (z planowanych 10 modułów = 100 MW łącznie), finansowany z pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) w wysokości 180 mln euro.
- Strategiczne połączenie atlantyckie – Portugalia rozważa eksport zielonego wodoru do Europy Środkowej i Północnej, m.in. przez planowany korytarz H2Med (dawny BarMar) łączący Półwysep Iberyjski z Francją i dalej z Niemcami.
Równolegle, holenderska spółka Madoqua Ventures planuje w strefie Sines inwestycję o wartości 1,3 mld euro w zielony wodór i amoniak: projekt Madoqua H2 zakłada elektrolizer o mocy 500 MW i produkcję 70 000 ton wodoru rocznie, a projekt Madoqua NH3 – produkcję zielonego amoniaku dla sektora nawozów.
Co dalej? Harmonogram i decyzja inwestycyjna
Uzyskanie warunkowej opinii APA to ważny krok, ale nie ostatni. Hytlantic zapowiedział, że:
- przeanalizuje zalecenia i środki zaproponowane przez APA oraz włączy je do projektów inżynieryjnych,
- przeprowadzi dalsze studia potwierdzające ekonomiczną opłacalność projektu,
- złoży wniosek o ostatni etap licencjonowania środowiskowego – Raport Zgodności Środowiskowej dla Projektu Szczegółowego (RECAPE).
Ostateczna decyzja inwestycyjna (FID – Final Investment Decision) pozostaje uzależniona m.in. od weryfikacji ram regulacyjnych sprzyjających tworzeniu rynku zielonego wodoru. Jest to kluczowa kwestia – europejski rynek zielonego wodoru wciąż się kształtuje, a cena produkcji zielonego H₂ (nadal wyższa od szarego) wymaga odpowiednich instrumentów wsparcia, takich jak kontrakty różnicowe (CfD) czy regulacje RED III.
Kontekst europejski i globalny
GreenH2Atlantic wpisuje się w Europejską Strategię Wodorową, której celem jest produkcja 10 mln ton zielonego wodoru w UE rocznie do 2030 roku. Projekt jest jednym z nielicznych w Europie o skali 100 MW, które dotarły do etapu zaawansowanego licencjonowania środowiskowego.
Wyzwaniem pozostaje jednak opóźnienie względem pierwotnego harmonogramu – budowa miała ruszyć w 2023 roku, a uruchomienie planowano na koniec 2025 roku. Aktualny etap postępowania środowiskowego wskazuje, że rzeczywiste uruchomienie przesunęło się na lata 2026–2027, co jest jednak zjawiskiem typowym dla projektów demonstracyjnych na taką skalę w całej Europie.
Podsumowanie
Warunkowa pozytywna opinia APA dla GreenH2Atlantic w Sines to przełomowy moment – zarówno dla Portugalii, jak i dla europejskiego sektora zielonego wodoru. Projekt łączy rekultywację terenów przemysłowych, ambicje dekarbonizacyjne i strategiczne myślenie o roli Atlantyku w europejskiej transformacji energetycznej. Restrykcyjne wymogi dotyczące wody pokazują, że licencjonowanie dużych projektów wodorowych w Europie będzie uwzględniać coraz więcej wymiarów zrównoważonego rozwoju – i słusznie.
Sines ma szansę stać się symbolem tego, że przemysłowe pustkowia po węglu mogą stać się kolebką czystej energii przyszłości.
Bibliografia i źródła
- EDP Portugal – Renewable hydrogen production in Sines advances through the GreenH2Atlantic project https://portugal.edp.com/en/news/renewable-hydrogen-production-sines-advances-through-greenh2atlantic-project
- EDP (Global) – GreenH2Atlantic hydrogen project in Sines obtains environmental license (czerwiec 2025) https://edp.com/en/media/news/greenh2atlantic-hydrogen-project-sines-obtains-environmental-license
- GreenH2Atlantic – oficjalna strona projektu https://www.greenh2atlantic.com/project
- GreenH2Atlantic – GreenH2Atlantic gains status as a national strategic project (grudzień 2022) https://www.greenh2atlantic.com/news/greenh2atlantic-gains-satus-as-a-national-strategic-project
- Martifer – Production of green hydrogen in Sines gains status as a national strategic project https://www.martifer.pt/en/media/news/hydrogenSines
- ENGIE – Developing a 100 MW hydrogen production hub in Sines, Portugal (grudzień 2021) https://www.engie.com/en/news/green-H2-atlantic-hydrogen
- Offshore Energy – Multiple hydrogen projects supported by EU’s €3.6 billion clean tech funding (lipiec 2023) https://www.offshore-energy.biz/multiple-hydrogen-projects-supported-by-eus-e3-6-billion-clean-tech-funding/
- Portugal Resident – Sines green H2 project gets conditional approval (czerwiec 2025) https://www.portugalresident.com/sines-green-h2-project-gets-conditional-approval
- Hydrogen Europe – Portugal Greenlights GreenH2Atlantic Hydrogen Project in Sines (czerwiec 2025) https://hydrogeneurope.eu/portugal-greenlights-greenh2atlantic-hydrogen-project-in-sines/
- Green Hydrogen Organisation (GH2) – Portugal country profile https://gh2.org/countries/portugal
- Europejski Bank Inwestycyjny (EIB) – EIB finances Galp’s Renewable Hydrogen and Biofuels projects in Sines with €430 million (wrzesień 2025) https://www.eib.org/en/press/all/2025-107-eib-finances-galp-s-renewable-hydrogen-and-biofuels-projects-in-sines-with-eur430-million
- Plug Power – Plug Power Delivers First Electrolyzer for 100MW Green Hydrogen Project at Galp’s Sines Refinery (październik 2025) https://www.ir.plugpower.com/press-releases/news-details/2025/Plug-Power-Delivers-First-Electrolyzer-for-100MW-Green-Hydrogen-Project-at-Galps-Sines-Refinery/default.aspx
- The Portugal News – Portugal Advances as Clean Energy Leader with Major Wind-to-Hydrogen Project (maj 2025) https://www.theportugalnews.com/news/2025-05-09/portugal-advances-as-clean-energy-leader-with-major-wind-to-hydrogen-project-in-the-algarve-and-sines/97537
- Europejska Komisja – Fundusz Innowacyjny https://climate.ec.europa.eu/eu-action/eu-funding-climate-action/innovation-fund/what-innovation-fund_en
